Standard VSME/VS (z ang. Voluntary Sustainability reporting standard for non-listed Micro-, Small and Medium-sized Enterprises) to europejski standard sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju przeznaczony dla małych i średnich jednostek nienotowanych na rynku regulowanym. Opracowany przez EFRAG, zapewnia MŚP i mikrojednostkom wspólne i dobrowolne ramy ujawniania informacji z zakresu środowiska, kwestii społecznych i ładu korporacyjnego – bez podlegania obowiązkom wynikającym z CSRD.
Jego naczelną zasadę można ująć w jednym zdaniu: dobrowolny z prawnego punktu widzenia, często niezbędny z handlowego punktu widzenia. Żaden przepis nie nakłada obowiązku sporządzenia sprawozdania VSME/VS, ale klient, bank lub postępowanie przetargowe mogą w praktyce wymagać informacji, które ten standard porządkuje.
Czym jest standard VSME/VS?
VSME/VS jest dobrowolnym standardem sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju, przeznaczonym dla jednostek, które nie są objęte obowiązkowym zakresem stosowania dyrektywy CSRD. Został opracowany przez EFRAG – organ techniczny doradzający Komisji Europejskiej w zakresie standardów sprawozdawczości – i przekazany Komisji w dniu 17 grudnia 2024 r.
W praktyce zawiera on uporządkowaną listę informacji do ujawnienia w kwestiach ESG: zużycie energii i emisje gazów cieplarnianych, zanieczyszczenia, woda, odpady, pracownicy, zdrowie i bezpieczeństwo, szkolenia, etyka biznesu. Deklarowany przez Europę cel jest dwojaki: zapewnić MŚP jednolity język odpowiadania na coraz liczniejsze zapytania dotyczące ESG oraz ułatwić im dostęp do zrównoważonego finansowania.
VSME/VS opiera się na innej logice niż ESRS, które są obowiązkowe dla dużych jednostek objętych CSRD. Aby właściwie umiejscowić te standardy względem siebie, zapoznaj się z naszym porównaniem VSME/VS z CSRD, ESRS, GRI, EcoVadis i ISO 26000.
Do kogo skierowany jest standard VSME/VS?
VSME/VS jest skierowany przede wszystkim do MŚP i mikrojednostek nienotowanych na rynku regulowanym, które pozostają poza obowiązkowym zakresem CSRD. Stanowią one obecnie zdecydowaną większość europejskich przedsiębiorstw: nie mają żadnego prawnego obowiązku sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju, ale otrzymują coraz więcej zapytań od swoich partnerów.
Krąg ten zresztą się poszerzył. Dyrektywa Omnibus I podwyższyła progi CSRD: po reformie obowiązkowi podlegają wyłącznie jednostki przekraczające jednocześnie oba progi – ponad 1 000 pracowników i ponad 450 mln EUR przychodów netto ze sprzedaży. Wiele jednostek dotychczas objętych tym obowiązkiem wychodzi zatem poza obowiązkowy zakres i zwraca się ku dobrowolnej sprawozdawczości typu VSME/VS. Dobrowolny standard (VS) jest natomiast otwarty dla każdej jednostki pozostającej poza obowiązkowym zakresem, bez górnego limitu wielkości (art. 2 ust. 1 rozporządzenia delegowanego). Próg 1 000 pracowników wyznacza coś innego: jednostki chronione w ramach limitu informacji z łańcucha wartości (art. 1).
Nie wiesz, po której stronie granicy się znajdujesz? Nasze drzewo decyzyjne „Czy VSME/VS mnie dotyczy?” pomoże Ci to rozstrzygnąć w kilku pytaniach.
Dobrowolny, a nie obowiązkowy: co to oznacza
Trzeba to jasno powiedzieć: na dzień 8 listopada 2026 r. nic nie zobowiązuje MŚP do sporządzenia sprawozdania VSME/VS. Nie ma:
- żadnych sankcji za nieopublikowanie sprawozdania;
- żadnego obowiązku złożenia go w rejestrze lub organie administracji;
- żadnego ustawowego terminu do dotrzymania.
Ten dobrowolny charakter jest głównym źródłem nieporozumień. „Dobrowolny z mocy prawa” nie oznacza bowiem „fakultatywny w praktyce”. Zleceniodawca objęty CSRD może uwzględnić żądanie informacji ESG w swoim procesie zakupowym; bank może je włączyć do dokumentacji kredytowej. VSME/VS staje się wtedy narzędziem udzielania odpowiedzi w sposób ustandaryzowany, zamiast wypełniania innego kwestionariusza dla każdego podmiotu. Szczegółowo omawiamy tę różnicę w artykule „Czy VSME/VS jest obowiązkowy?”.
Struktura standardu: moduł podstawowy (od B1 do B11) i moduł kompleksowy (od C1 do C9)
VSME/VS składa się z dwóch modułów. Jednostka stosuje albo sam moduł podstawowy, albo moduł podstawowy wraz z modułem kompleksowym. Moduł podstawowy jest warunkiem wstępnym: nie można sporządzić modułu kompleksowego bez niego.
Moduł podstawowy – wspólna podstawa dla wszystkich jednostek stosujących VSME/VS
Moduł podstawowy obejmuje 11 ujawnień, oznaczonych od B1 do B11. Jest to wspólna podstawa: każda jednostka stosująca VSME/VS, bez względu na swoją wielkość, ujawnia co najmniej ten moduł. Obejmuje on podstawowe kwestie ESG – od podstawy sporządzenia sprawozdania po wyroki skazujące za korupcję, w tym energię, emisje, wodę, odpady i pracowników.
Moduł podstawowy nie jest więc zarezerwowany dla najmniejszych podmiotów: stanowi wspólny trzon dla wszystkich jednostek stosujących standard.
Moduł kompleksowy, który uzupełnia moduł podstawowy
Moduł kompleksowy dodaje 9 kolejnych ujawnień, oznaczonych od C1 do C9. Pogłębia on niektóre zagadnienia, których oczekują najbardziej wymagający partnerzy – banki, inwestorzy, duzi zleceniodawcy: strategię, cele w zakresie redukcji emisji i transformację klimatyczną, ryzyka związane z klimatem, prawa człowieka, dodatkowe cechy pracowników oraz stosunek liczby kobiet do liczby mężczyzn w organie zarządzającym.
Ważna uwaga dotycząca liczb: EFRAG nie publikuje żadnej oficjalnej łącznej liczby „punktów danych” (datapoints). Krążące liczby (56, 60, 147…) to wyliczenia stron trzecich, zależne od szczegółowości przyjętej w szablonie cyfrowym i taksonomii XBRL. Jedyna weryfikowalna struktura jest następująca: 11 ujawnień od B1 do B11 i 9 ujawnień od C1 do C9. Aby w praktyce wybrać jeden z dwóch modułów, zapoznaj się z naszą metodą stosowania VSME/VS w MŚP.
Zatrudniają Państwo nie więcej niż 10 pracowników?
Akt delegowany z dnia 3 lipca 2026 r. upraszcza dla Państwa moduł podstawowy: zużycie energii i emisje gazów cieplarnianych (B3), pobór i zużycie wody (B6), stosowanie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym i masa odpadów (B7) stają się fakultatywne — tekst oznacza je jako „dobrowolne dla jednostek zatrudniających nie więcej niż 10 pracowników”. Te same informacje są również wyłączone z limitu informacji z łańcucha wartości: zleceniodawca nie może zatem żądać ich od Państwa na tej podstawie.
Bez podwójnej istotności i bez obowiązkowej atestacji: zasada „jeżeli dotyczy”
VSME/VS został pomyślany tak, by pozostać przystępnym dla MŚP. Różni się od obowiązkowych ESRS w trzech zasadniczych kwestiach:
- Brak narzuconej analizy podwójnej istotności. Podczas gdy CSRD wymaga od dużych jednostek oceny zarówno wpływu jednostki na środowisko, jak i wpływu kwestii zrównoważonego rozwoju na jej finanse, VSME/VS nie wymaga takiej analizy.
- Brak obowiązkowej atestacji czy weryfikacji przez stronę trzecią w przypadku sprawozdania dobrowolnego. Jednostka może jednak zdecydować się na zwiększenie wiarygodności swojego sprawozdania; księgowy (expert-comptable) lub biegły rewident (commissaire aux comptes) może wówczas zaproponować dobrowolną usługę atestacyjną. Szerzej omawiamy tę kwestię w artykule przewodnim „VSME/VS – zlecenie dla biur rachunkowych”.
- Zasada „jeżeli dotyczy”. Informacji, która nie dotyczy działalności jednostki, nie trzeba sztucznie uzupełniać. Sprawozdanie odzwierciedla rzeczywistą sytuację jednostki, bez wymyślonych danych i bez greenwashingu.
Na jakim etapie jest tekst? Opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 21 września 2026 r. (rozporządzenie delegowane (UE) 2026/1560), obowiązuje od dnia 24 września 2026 r.; każdy etap (przekazanie Radzie, prawo do sprzeciwu, publikacja) jest opatrzony datą w naszym monitoringu regulacyjnym.
VSME/VS i VS: dwa powiązane, lecz odrębne pojęcia
To kwestia, która budzi dziś najwięcej nieporozumień. Można czasem przeczytać, że „VSME/VS przemianowano na VS”. Na dzień 8 listopada 2026 r. stwierdzenie to jest przedwczesne: lepiej mówić o dwóch powiązanych, lecz odrębnych pojęciach, z których jedno stanowi kontynuację drugiego.
VSME/VS: standard EFRAG zatwierdzony w zaleceniu (UE) 2025/1710 z dnia 30.07.2025 r.
VSME/VS w obecnie znanej postaci to standard opracowany przez EFRAG, który Komisja Europejska zatwierdziła w zaleceniu (UE) 2025/1710 z dnia 30 lipca 2025 r. (dokument C(2025) 4984 final). Zalecenie jest aktem prawa miękkiego (soft law): nie ma mocy wiążącej w rozumieniu art. 288 TFUE. Zachęca ono państwa członkowskie i uczestników rynku do opierania się na VSME/VS, ale go nie narzuca. Było ono tekstem referencyjnym dla dobrowolnej sprawozdawczości MŚP do dnia 23 września 2026 r.: rozporządzenie delegowane (UE) 2026/1560 z dnia 3 lipca 2026 r. je zastępuje, a jego motyw 5 stanowi, że od dnia jego wejścia w życie – 24 września 2026 r. – zalecenie „powinno być uznawane za niewywołujące już skutków prawnych”. Jednostki, które już stosują VSME, nie będą musiały prawie niczego zmieniać: zmiany wprowadzone w tekście ograniczono do minimum właśnie po to, aby zapewnić tę ciągłość.
VS: dobrowolny standard przyjęty w dniu 03.07.2026, opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 21.09.2026, w mocy od dnia 24.09.2026
Dobrowolny standard („VS”, od ang. voluntary standard) to kolejny etap. Po konsultacjach publicznych prowadzonych od dnia 6 maja do dnia 3 czerwca 2026 r. Komisja Europejska przyjęła akt delegowany (C(2026) 5011) w dniu 3 lipca 2026 r. Akt ten został przekazany Parlamentowi Europejskiemu i Radzie na okres kontroli (scrutiny), a następnie opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 21 września 2026 r. jako rozporządzenie delegowane (UE) 2026/1560. Jest ono w mocy od dnia 24 września 2026 r. (art. 4); ustanowiony w nim limit informacji z łańcucha wartości (art. 3) ma zastosowanie do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 1 stycznia 2027 r. lub po tej dacie.
Uwaga: teksty europejskie mówią o voluntary (reporting) standard, a część normatywna aktu delegowanego nie definiuje tego skrótu. Skrót „VS” jest jednak obecnie stosowany przez EFRAG, przez Autorité des normes comptables (francuski organ ds. standardów rachunkowości) oraz przez Portail RSE (portal francuskiego Ministerstwa Gospodarki poświęcony społecznej odpowiedzialności biznesu), który mówi o „VS (dawniej VSME)”. Każdy etap tego harmonogramu, z datami i źródłami, śledzimy w naszym monitoringu regulacyjnym VSME/VS i VS.
Sytuacja prawna – stan na 8 listopada 2026 r.
- VSME/VS: standard EFRAG przekazany w dniu 17.12.2024, zatwierdzony w zaleceniu (UE) 2025/1710 z dnia 30.07.2025. Tekst prawa miękkiego (soft law, niewiążący), który od dnia 24.09.2026 nie wywołuje już skutków prawnych – jest to data wejścia w życie rozporządzenia delegowanego (UE) 2026/1560, które go zastępuje (motyw 5).
- VS (dobrowolny standard): akt delegowany C(2026) 5011 przyjęty w dniu 03.07.2026, opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 21.09.2026 jako rozporządzenie delegowane (UE) 2026/1560. W mocy od dnia 24.09.2026; limit informacji z łańcucha wartości ma zastosowanie do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 01.01.2027 lub po tej dacie.
- Zakres CSRD po dyrektywie Omnibus: obowiązek dla jednostek zatrudniających ponad 1 000 pracowników i osiągających ponad 450 mln EUR przychodów netto ze sprzedaży (dyrektywa (UE) 2026/470 z dnia 24.02.2026, stosowana do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 01.01.2027 lub po tej dacie).
Dlaczego Europa stworzyła standard ESG dla MŚP
VSME/VS nie powstał przypadkiem. Jest odpowiedzią na dobrze rozpoznany efekt domina wywołany przez CSRD: gdy duże jednostki musiały sprawozdawać kwestie zrównoważonego rozwoju w całym swoim łańcuchu wartości, zaczęły wypytywać swoich dostawców, w tym mikrojednostki i MŚP. Skutek: mnożenie się niejednolitych, czasochłonnych i często powielających się kwestionariuszy ESG.
Aby powstrzymać to zjawisko, Komisja powierzyła EFRAG, w ramach pakietu pomocy dla MŚP (SME Relief Package) z dnia 12 września 2023 r. (komunikat COM(2023) 535 final), zadanie opracowania dobrowolnego standardu przeznaczonego dla MŚP. Założenie: zaoferować jednolity i proporcjonalny standard, który stanowiłby wspólną odpowiedź na wszystkie te zapytania, i uniknąć sytuacji, w której każde MŚP wymyśla własną sprawozdawczość od nowa. Na tym samym mechanizmie opiera się również limit informacji z łańcucha wartości (value chain cap), który ogranicza zakres informacji, jakich zleceniodawca może żądać od małego partnera.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące standardu VSME/VS
Czy VSME/VS jest obowiązkowy?
Nie. Na dzień 8 listopada 2026 r. VSME/VS jest dobrowolnym standardem: brak sankcji, brak obowiązku złożenia sprawozdania, brak ustawowego terminu. Może on jednak w praktyce stać się niezbędny, gdy klient, bank lub postępowanie przetargowe wymaga informacji ESG.
Kogo dotyczy VSME/VS?
Przede wszystkim MŚP i mikrojednostek nienotowanych na rynku regulowanym, pozostających poza obowiązkowym zakresem CSRD. Od czasu podwyższenia progów przez dyrektywę Omnibus I obowiązkowi wynikającemu z CSRD podlegają wyłącznie jednostki zatrudniające ponad 1 000 pracowników i osiągające ponad 450 mln EUR przychodów netto ze sprzedaży; w przypadku pozostałych sprawozdawczość ma charakter dobrowolny.
Czy sprawozdanie VSME/VS wymaga atestacji?
Nie, żadna atestacja ani weryfikacja przez stronę trzecią nie jest obowiązkowa w przypadku sprawozdania VSME/VS. Jednostka może jednak zdecydować się na zwiększenie wiarygodności swojego sprawozdania w ramach dobrowolnej usługi atestacyjnej, świadczonej na przykład przez księgowego (expert-comptable) lub biegłego rewidenta (commissaire aux comptes).
Więcej informacji
- Stosowanie standardu VSME/VS w MŚP i mikrojednostkach: metoda krok po kroku – wybór modułu, gromadzenie danych od B1 do B11, kompletowanie dokumentacji dowodowej.
- VSME/VS na tle innych standardów – CSRD, ESRS, GRI, EcoVadis, ISO 26000, ślad węglowy.
- VSME/VS a łańcuch wartości – odpowiadanie na kwestionariusz ESG klienta i zrozumienie limitu informacji z łańcucha wartości (value chain cap).
- VSME/VS a finansowanie – czego naprawdę wymagają banki i inwestorzy.
- Aktualności i monitoring regulacyjny VSME/VS i VS – Omnibus, akt delegowany, każdy fakt z datą i źródłem.
Źródła i weryfikacja — zweryfikowano w dniu 8 listopada 2026 r.
Każde stwierdzenie dotyczące przepisów na tej stronie zostało sprawdzone w tekście urzędowym. Poniższe odesłania pozwalają Ci samodzielnie to zweryfikować.
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/1560 z dnia 3 lipca 2026 r. (przyjęte pod sygnaturą C(2026) 5011) „uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE przez ustanowienie standardów sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju do dobrowolnego stosowania przez jednostki chronione w ramach limitu informacji z łańcucha wartości” — podstawa prawna: art. 29ca ust. 1 dyrektywy 2013/34/UE. Opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE (seria L) w dniu 21 września 2026 r., obowiązuje od dnia 24 września 2026 r. (art. 4); jego art. 3 (limit informacji z łańcucha wartości) ma zastosowanie do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 1 stycznia 2027 r. lub po tej dacie. Tekst urzędowy w EUR-Lex · wersja przyjęta w dniu 3 lipca 2026 r. (PDF, Komisja Europejska). Przydatne przepisy: art. 1 (definicja limitu), art. 2 ust. 1 (kto może stosować standard), art. 3 ust. 2 (limit obejmuje wyłącznie punkty danych z załącznika II), art. 4 (wejście w życie), motyw 5 (ustanie skutków prawnych zalecenia, przesłanie dla podmiotów finansujących). Przekazane Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w dniu 3 lipca 2026 r. (dokument Rady 11697/26 z dnia 9 lipca 2026 r.).
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/1563 z dnia 3 lipca 2026 r. (przyjęte pod sygnaturą C(2026) 5010, przegląd ESRS): zmniejsza o 61% liczbę obowiązkowych punktów danych. Opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 21 września 2026 r.; wchodzi w życie w dniu 10 listopada 2026 r. (art. 3) i ma zastosowanie do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 1 stycznia 2027 r. lub po tej dacie. Tekst urzędowy w EUR-Lex · wersja przyjęta (PDF, Komisja Europejska).
- Zalecenie Komisji (UE) 2025/1710 z dnia 30 lipca 2025 r. (zatwierdzenie standardu VSME opracowanego przez EFRAG), Dziennik Urzędowy UE z dnia 5 sierpnia 2025 r. — tekst w EUR-Lex. Motyw 5 rozporządzenia delegowanego (UE) 2026/1560 przewiduje, że zalecenie to „powinno być uznawane za niewywołujące już skutków prawnych” od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. od dnia 24 września 2026 r.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/470 z dnia 24 lutego 2026 r. (Omnibus I), opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 26 lutego 2026 r., weszła w życie w dniu 18 marca 2026 r. — tekst w EUR-Lex. Transpozycja do prawa krajowego oczekiwana najpóźniej do dnia 19 marca 2027 r.
- EFRAG — cyfrowy szablon VSME/VS i taksonomia XBRL, wersja 2.0.0 z dnia 4 listopada 2026 r. (opracowana zgodnie z dobrowolnym standardem (VS), tj. rozporządzeniem delegowanym (UE) 2026/1560 opublikowanym w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 21 września 2026 r.; zastępuje wersję 1.3.0 z dnia 11 czerwca 2026 r., której EFRAG zaleca już nie używać) — strona EFRAG.
Pytanie o harmonogram? Postęp prac nad przepisami śledzimy, z podaniem dat, w naszym monitoringu regulacyjnym.