VSME/VS: nowa usługa dla biur rachunkowych

VSME/VS – standard sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju opracowany dla MŚP i mikrojednostek nienotowanych na rynku regulowanym, nieobjętych zakresem CSRD – jest często przedstawiany jako temat dla konsultantów ds. społecznej odpowiedzialności. To niepełne odczytanie. W praktyce osobą, która najlepiej zna liczby MŚP i co roku ma w rękach jej faktury za energię, dane płacowe, środki trwałe i zakupy, jest jej biegły księgowy. Biuro rachunkowe jest zatem idealnie przygotowane, by przekształcić VSME/VS w przejrzystą i powtarzalną usługę wsparcia.

Niniejsza strona jest skierowana do biegłych księgowych, biegłych rewidentów, ich współpracowników oraz francuskich stowarzyszeń zarządzania i rachunkowości (associations de gestion et de comptabilité). Wyjaśnia, dlaczego VSME/VS stanowi naturalne przedłużenie zawodu, jak określić ramy usługi i ją zrealizować, a także koryguje uporczywy mit: nie, specjalista ds. rachunkowości nie jest skazany na rolę widza sprawozdania w zakresie zrównoważonego rozwoju. Może je sporządzić, a nawet uwiarygodnić jego wynik.

Dlaczego VSME/VS jest naturalną usługą dla biura rachunkowego

Standard VSME/VS został opracowany przez EFRAG i przekazany Komisji Europejskiej w dniu 17 grudnia 2024 r., w ślad za mandatem wynikającym z pakietu SME Relief Package z dnia 12 września 2023 r. Jego główny cel: zapewnić małym podmiotom jednolite i proporcjonalne ramy odpowiadania na zapytania ESG ich klientów, banków i zleceniodawców, bez narzucania im rozbieżnych kwestionariuszy. Innymi słowy, VSME/VS jest narzędziem upraszczania i standaryzacji – dokładnie w obszarze, w którym biuro rachunkowe wnosi wartość dodaną.

Trzy powody sprawiają, że ta usługa jest naturalna. Po pierwsze – pozycja: biuro jest już zaufaną osobą trzecią MŚP, której powierza się liczby. Po drugie – metoda: sporządzanie ustrukturyzowanego sprawozdania na podstawie dowodów źródłowych, tworzenie akt roboczych, śledzenie każdej danej aż do jej źródła to istota zawodu księgowego. Wreszcie – moment rynkowy: wraz z reformą Omnibus zakres CSRD zawęża się wyłącznie do jednostek przekraczających jednocześnie oba progi – ponad 1 000 pracowników i ponad 450 mln EUR przychodów netto ze sprzedaży (stosowanie do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 1 stycznia 2027 r. lub po tej dacie). Wiele jednostek przestaje więc podlegać obowiązkowi, nadal otrzymując zapytania ESG. Ta grupa, odtąd ukierunkowana na dobrowolną sprawozdawczość, stanowi naturalny rynek dla biur rachunkowych.

Decydujący atut: większość danych znajduje się już w dokumentacji księgowej

To argument kluczowy i warto go przedstawić wprost. Znaczna część informacji wymaganych w module podstawowym standardu VSME/VS (ujawnienia od B1 do B11) jest już obecna, w takiej czy innej formie, w dokumentacji MŚP prowadzonej przez biuro.

Weźmy najbardziej konkretne ujawnienia. Ujawnienie B3, dotyczące energii i emisji gazów cieplarnianych, czerpie bezpośrednio z faktur za energię elektryczną, gaz i paliwo – dokumentów, które biuro już księguje. Informacje społeczne dotyczące zatrudnienia (B8), zdrowia i bezpieczeństwa (B9), wynagrodzeń, rokowań zbiorowych i szkoleń (B10) wynikają z list płac i deklaracji do ubezpieczeń społecznych, które biuro lub stowarzyszenie zarządzania i rachunkowości sporządza bądź nadzoruje. Środki trwałe, flota pojazdów i użytkowane powierzchnie widnieją w bilansie. Zakupy i struktura kosztów naświetlają wykorzystanie zasobów i gospodarowanie odpadami (B7).

Biuro nigdy więc nie zaczyna od zera. Jego wartością dodaną nie jest zbieranie nieistniejących danych, lecz reorganizacja danych, które już są, zgodnie z gramatyką VSME/VS, uzupełnienie brakujących elementów (kilku wskaźników fizycznych, sformalizowanej polityki) i zapewnienie identyfikowalności całości. Takie ujęcie zmienia wszystko w sposobie sprzedaży usługi: nie jest to kolejny projekt, lecz lepsze wykorzystanie materiału, którym biuro już dysponuje.

Konieczne jest jednak zastrzeżenie metodyczne. EFRAG nie publikuje żadnej oficjalnej liczby punktów danych dla VSME/VS: krążące sumy pochodzą z zewnętrznych zliczeń i różnią się w zależności od przyjętej szczegółowości. Rozsądnie jest więc posługiwać się ujawnieniami od B1 do B11 i od C1 do C9, bez podawania liczby przedstawianej jako oficjalna. Szczegółową zawartość każdego modułu omówiono na stronie Standard VSME/VS: definicja, moduły i status.

Ramy usługi: list zlecający, zakres, prace

Jak każda usługa, zlecenie VSME/VS zaczyna się od pisemnego określenia ram. Umowa (warunki zlecenia) określa przedmiot (pomoc w sporządzeniu sprawozdania VSME/VS), wybrany moduł (sam podstawowy lub podstawowy wraz z kompleksowym), zakres obejmowanych jednostek i lokalizacji, referencyjny rok obrotowy, podział ról między klienta a biuro oraz oczekiwane produkty końcowe.

Wybór modułu wyznacza nakład pracy. Moduł podstawowy (od B1 do B11) stanowi wspólną podstawę dla każdej jednostki stosującej VSME/VS. Moduł kompleksowy (od C1 do C9) dochodzi do niego, gdy klient lub jeden z jego partnerów potrzebuje bardziej szczegółowych informacji – strategia, cele klimatyczne, prawa człowieka, ład korporacyjny. Wyboru dokonuje się indywidualnie, w zależności od rzeczywistego zapytania, które zapoczątkowało projekt. Logikę tego zapytania – kwestionariusz klienta, wymóg banku, przetarg – omówiono na stronach VSME/VS a łańcuch wartości oraz VSME/VS a finansowanie.

Następnie określa się prace: które dane zostaną wyodrębnione z dokumentacji księgowej, które będą wymagały rozmowy z klientem lub zebrania u niego, jaki poziom weryfikacji stosuje biuro. Trzeba jasno powiedzieć, czym usługa nie jest: o ile nie przyjęto szczególnego zobowiązania, usługa pomocy w sporządzeniu raportu nie jest usługą atestacyjną. To zasadnicze rozróżnienie omówiono poniżej.

Realizacja i zabezpieczenie: akta robocze, dowody, nadzór

Etap realizacji opiera się na zawodowych odruchach. Każda ujawniana informacja musi dać się powiązać ze źródłem i dowodem: dana o energii odsyła do faktury, liczba pracowników do deklaracji socjalnej, szkolenia do planu i odpowiednich dokumentów. Ta macierz dana → źródło → dowód tworzy akta robocze i chroni zarówno klienta, jak i biuro w razie późniejszych pytań. Tę samą logikę, z perspektywy MŚP, opisano w przewodniku Stosowanie VSME/VS w MŚP i mikrojednostkach.

VSME/VS opiera się na zasadzie proporcjonalności, czasem streszczanej formułą „jeżeli dotyczy”: jednostka uzupełnia tylko to, co rzeczywiście jej dotyczy, i wskazuje wskaźniki, które nie są istotne dla jej działalności. Biuro dba wówczas o udokumentowanie tych wyborów, tak aby brak danej był uzasadnionym i udokumentowanym wyborem, a nie przeoczeniem.

Jeśli chodzi o narzędzia, oficjalny szablon Excel EFRAG stanowi bezpłatny i porządkujący punkt wyjścia; jego ograniczenia ujawniają się głównie przy obsłudze wielu klientów. Pełny przegląd przedstawiono w artykule Narzędzia i oprogramowanie do sprawozdawczości VSME/VS. Wreszcie nadzór przebiega zgodnie ze zwykłą hierarchią biura, od asystenta do osoby podpisującej, co zapewnia jednolity poziom jakości we wszystkich zleceniach.

Atestacja i uwiarygodnienie przez osobę trzecią

W tym miejscu należy sprostować uporczywy mit. Często słyszy się, że „biuro nie może atestować” sprawozdania w zakresie zrównoważonego rozwoju. Twierdzenie to myli dwie kwestie: brak obowiązku audytu i możliwość usługi atestacyjnej. Jedno nie wyklucza drugiego.

Dobrowolne sprawozdanie bez obowiązkowego badania ustawowego

VSME/VS jest dobrowolnym standardem. Raport sporządzony zgodnie z tymi ramami nie podlega żadnemu ustawowemu obowiązkowi audytu ani weryfikacji przez osobę trzecią. MŚP może opublikować swój raport lub przekazać go klientowi bez żadnej kontroli zewnętrznej. To kwestia swobody, a nie ograniczenie.

Od dnia 3 lipca 2026 r. kwestia ta nie podlega już interpretacji: motyw 5 aktu delegowanego stanowi, że „jednostki stosujące standard nie są zobowiązane do poddawania weryfikacji ujawnianych przez siebie informacji”. Zastrzeżenie dotyczące praktyki francuskiej (stanowiska CNCC/H2A – francuskiej izby biegłych rewidentów i francuskiego organu nadzoru nad audytem) pozostaje aktualne: wyłączony zostaje obowiązek europejski, a nie przydatność dobrowolnej atestacji.

Dobrowolna usługa atestacyjna lub przegląd pozostają jednak możliwe (typu ISAE 3000, do potwierdzenia przez CNCC/H2A)

Brak obowiązku nie wyklucza odwrotnego podejścia. Profesjonalista od finansów może zaproponować, opcjonalnie i na życzenie, dobrowolną usługę atestacyjną lub przegląd w celu zwiększenia wiarygodności raportu w oczach banku, zleceniodawcy lub inwestora. Usługi atestacyjne dotyczące informacji innych niż historyczne informacje finansowe podlegają w praktyce ramom typu ISAE 3000. To właśnie uwiarygodnienie przez osobę trzecią odróżnia raport oparty na samodeklaracji od raportu, którego spójność sprawdził profesjonalista.

Ważne zastrzeżenie: dokładny reżim obowiązujący we Francji – charakter usługi, kto może ją wykonywać, według jakich standardów atestacji i z jakim poziomem pewności (racjonalnej lub ograniczonej) – musi zostać potwierdzony przez właściwe instytucje (CNCC, H2A) przed formalnym zobowiązaniem. Niniejsza strona przedstawia możliwość rynkową, a nie utrwalone ramy normatywne. Ostrożność w tej kwestii chroni zarówno klienta, jak i biuro.

Wycena usługi: metoda zależna od złożoności, bez publicznego cennika

Wyceny usługi VSME/VS nie ustala się jedną ryczałtową stawką: nakład pracy zależy przede wszystkim od złożoności zlecenia. Zamiast stawki lepiej posługiwać się czynnikami pracochłonności i przygotować indywidualną ofertę.

• Wybrany moduł: sam podstawowy lub podstawowy wraz z kompleksowym, przy czym ten ostatni wymaga więcej informacji jakościowych i strategicznych.
• Dostępność danych: klient, dla którego biuro prowadzi już płace i księgowość ogólną, będzie wymagał znacznie mniej zbierania danych niż klient częściowo zlecający te usługi na zewnątrz.
• Zakres: pojedyncza jednostka w porównaniu z grupą o wielu lokalizacjach lub zakładach.
• Poziom usługi: zwykła pomoc w sporządzeniu raportu lub usługa obejmująca dobrowolną atestację, która wiąże się z dodatkowymi pracami.
• Powtarzalność: pierwszy rok obciąża praca nad określeniem ram i wdrożeniem; kolejne edycje, sprowadzające się głównie do corocznej aktualizacji, wycenia się znacznie niżej.

Takie podejście oparte na czynnikach pozwala uzasadnić ofertę wobec klienta i zobiektywizować różnicę między małym a złożonym zleceniem, bez publikowania jakiegokolwiek cennika.

Organizacja i standaryzacja: kto co wykonuje przy wielu klientach

VSME/VS w pełni pokazuje swoją wartość, gdy biuro obsługuje go seryjnie, a nie doraźnie. Podział ról odpowiada wówczas zwykłej organizacji biura.

Asystent odpowiada za wykonanie: wyodrębnienie danych z dokumentacji, wprowadzenie ich do szablonu, zgromadzenie dowodów. Kierownik zlecenia przeprowadza przegląd, kontroluje spójność między danymi a dowodami i wyjaśnia kwestie otwarte. Biegły księgowy nadzoruje, rozstrzyga trudne wybory metodyczne i składa swój podpis. Ten łańcuch, sprawdzony już przy zleceniach księgowych, ma bezpośrednie zastosowanie do VSME/VS.

Aby ustandaryzować pracę, można wykorzystać kilka dźwigni: ujednolicić list zlecający i wzór akt roboczych do wielokrotnego użytku, stworzyć bibliotekę źródeł według rodzaju danych i korzystać z doświadczeń z roku na rok, ponieważ większość dokumentacji raczej się aktualizuje, niż tworzy od nowa. Szablon Excel EFRAG wystarcza na początek; powyżej pewnej liczby zleceń zasadne staje się bardziej zaawansowane rozwiązanie – kwestię tę omówiono w artykule Narzędzia i oprogramowanie do sprawozdawczości VSME/VS.

Najczęściej zadawane pytania

Czy biuro może atestować raport VSME/VS?

Raport VSME/VS, objęty dobrowolnymi ramami, nie podlega żadnemu obowiązkowemu audytowi ustawowemu. Profesjonalista może jednak zaproponować, na życzenie, dobrowolną usługę atestacyjną lub przegląd (typu ISAE 3000), aby uwiarygodnić raport wobec banku, zleceniodawcy lub inwestora. Dokładny reżim obowiązujący we Francji należy potwierdzić w CNCC (francuskiej izbie biegłych rewidentów) i H2A (francuskim organie nadzoru nad audytem) przed jakimkolwiek zobowiązaniem. Pogląd, że „biuro nie może atestować”, jest więc nieścisły: biuro może nie mieć takiego obowiązku, a jednocześnie może taką usługę zaproponować.

Jak przekonać klienta do rozpoczęcia zlecenia VSME/VS?

Wychodząc od jego rzeczywistości, a nie od standardu. Większość MŚP sięga po VSME/VS, ponieważ otrzymała konkretne zapytanie: kwestionariusz ESG od dużego klienta, wymóg w przetargu, prośbę banku. Najskuteczniejszy argument jest dwojaki: biuro dysponuje już większością potrzebnych danych (energia, płace, środki trwałe, zakupy), co ogranicza obciążenie klienta; a ustrukturyzowane sprawozdanie, ewentualnie uwiarygodnione, pozwala uniknąć osobnego odpowiadania na każde zapytanie. Aby pomóc osobie kierującej firmą ustalić, czy ją to dotyczy, warto skierować ją do definicji standardu VSME/VS oraz do przewodnika Stosowanie VSME/VS w MŚP i mikrojednostkach.

Czy trzeba być biegłym rewidentem, aby świadczyć usługi w zakresie VSME/VS?

Nie w przypadku pomocy w sporządzeniu raportu, która mieści się w bieżących usługach biura. Kwestia uprawnionego profesjonalisty pojawia się konkretnie w przypadku usługi atestacyjnej: jej dokładne ramy we Francji należy potwierdzić we właściwych instytucjach. Łańcuch wartości zapytań ESG i rolę każdego z partnerów szczegółowo omówiono w artykule VSME/VS a łańcuch wartości.

Więcej informacji

• Standard VSME/VS: definicja, moduły i status dobrowolnego standardu – podstawy, które należy znać przed określeniem ram zlecenia.
• Stosowanie VSME/VS w MŚP i mikrojednostkach: metoda krok po kroku – logika dana → źródło → dowód po stronie klienta.
• VSME/VS a finansowanie oraz VSME/VS a łańcuch wartości – zrozumieć, co wywołuje zapytanie.
• Aktualności i monitoring regulacyjny – śledzenie stosowania dobrowolnego standardu (VS).

Źródła i weryfikacja — zweryfikowano w dniu 8 listopada 2026 r.

Każde stwierdzenie dotyczące przepisów na tej stronie zostało sprawdzone w tekście urzędowym. Poniższe odesłania pozwalają Ci samodzielnie to zweryfikować.

• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/1560 z dnia 3 lipca 2026 r. (przyjęte pod sygnaturą C(2026) 5011) „uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE przez ustanowienie standardów sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju do dobrowolnego stosowania przez jednostki chronione w ramach limitu informacji z łańcucha wartości” — podstawa prawna: art. 29ca ust. 1 dyrektywy 2013/34/UE. Opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE (seria L) w dniu 21 września 2026 r., obowiązuje od dnia 24 września 2026 r. (art. 4); jego art. 3 (limit informacji z łańcucha wartości) ma zastosowanie do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 1 stycznia 2027 r. lub po tej dacie. Tekst urzędowy w EUR-Lex · wersja przyjęta w dniu 3 lipca 2026 r. (PDF, Komisja Europejska). Przydatne przepisy: art. 1 (definicja limitu), art. 2 ust. 1 (kto może stosować standard), art. 3 ust. 2 (limit obejmuje wyłącznie punkty danych z załącznika II), art. 4 (wejście w życie), motyw 5 (ustanie skutków prawnych zalecenia, przesłanie dla podmiotów finansujących). Przekazane Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w dniu 3 lipca 2026 r. (dokument Rady 11697/26 z dnia 9 lipca 2026 r.).
• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/1563 z dnia 3 lipca 2026 r. (przyjęte pod sygnaturą C(2026) 5010, przegląd ESRS): zmniejsza o 61% liczbę obowiązkowych punktów danych. Opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 21 września 2026 r.; wchodzi w życie w dniu 10 listopada 2026 r. (art. 3) i ma zastosowanie do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 1 stycznia 2027 r. lub po tej dacie. Tekst urzędowy w EUR-Lex · wersja przyjęta (PDF, Komisja Europejska).
• Zalecenie Komisji (UE) 2025/1710 z dnia 30 lipca 2025 r. (zatwierdzenie standardu VSME opracowanego przez EFRAG), Dziennik Urzędowy UE z dnia 5 sierpnia 2025 r. — tekst w EUR-Lex. Motyw 5 rozporządzenia delegowanego (UE) 2026/1560 przewiduje, że zalecenie to „powinno być uznawane za niewywołujące już skutków prawnych” od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. od dnia 24 września 2026 r.
• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/470 z dnia 24 lutego 2026 r. (Omnibus I), opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 26 lutego 2026 r., weszła w życie w dniu 18 marca 2026 r. — tekst w EUR-Lex. Transpozycja do prawa krajowego oczekiwana najpóźniej do dnia 19 marca 2027 r.
• EFRAG — cyfrowy szablon VSME/VS i taksonomia XBRL, wersja 2.0.0 z dnia 4 listopada 2026 r. (opracowana zgodnie z dobrowolnym standardem (VS), tj. rozporządzeniem delegowanym (UE) 2026/1560 opublikowanym w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 21 września 2026 r.; zastępuje wersję 1.3.0 z dnia 11 czerwca 2026 r., której EFRAG zaleca już nie używać) — strona EFRAG.

Pytanie o harmonogram? Postęp prac nad przepisami śledzimy, z podaniem dat, w naszym monitoringu regulacyjnym.