De VSME/VS-standaard (uit het Engels Voluntary Sustainability reporting standard for non-listed Micro-, Small and Medium-sized Enterprises) is een Europees referentiekader voor duurzaamheidsrapportering dat is ontworpen voor niet-beursgenoteerde kleine en middelgrote ondernemingen. Hij is opgesteld door EFRAG en biedt kmo’s en micro-ondernemingen een gemeenschappelijk en vrijwillig kader om informatie over milieu, sociale aspecten en governance te communiceren – zonder dat zij onderworpen zijn aan de verplichtingen van de CSRD.
Zijn leidende beginsel past in één zin: juridisch vrijwillig, commercieel vaak noodzakelijk. Geen enkele wet verplicht tot het opstellen van een VSME/VS-rapport, maar een klant, een bank of een aanbesteding kan in de praktijk de informatie opvragen die hij structureert.
Wat is de VSME/VS-standaard?
De VSME/VS is een vrijwillige duurzaamheidsrapporteringsstandaard, bestemd voor ondernemingen die niet onder het verplichte toepassingsgebied van de CSRD-richtlijn vallen. Hij is opgesteld door EFRAG – de technische instantie die de Europese Commissie adviseert over rapporteringsstandaarden – en op 17 december 2024 aan de Commissie overhandigd.
Concreet biedt hij een geordende lijst van te rapporteren informatie over ESG-onderwerpen: energieverbruik en broeikasgasemissies, verontreiniging, water, afval, personeelsbestand, gezondheid en veiligheid, opleiding, bedrijfsethiek. Europa stelt zich een tweeledig doel: kmo’s één gemeenschappelijke taal geven om te antwoorden op de steeds talrijkere ESG-verzoeken, en hun toegang tot duurzame financiering vergemakkelijken.
De VSME/VS volgt niet dezelfde logica als de ESRS, die wel verplicht zijn voor de grote ondernemingen die onder de CSRD vallen. Om deze referentiekaders goed ten opzichte van elkaar te situeren, kunt u onze vergelijking van de VSME/VS met de CSRD, de ESRS, GRI, EcoVadis en ISO 26000 raadplegen.
Voor wie is de VSME/VS bedoeld?
De VSME/VS is in de eerste plaats gericht op niet-beursgenoteerde kmo’s en micro-ondernemingen die buiten het verplichte toepassingsgebied van de CSRD vallen. Deze groep vormt vandaag de grote meerderheid van de Europese ondernemingen: zij hebben geen enkele wettelijke verplichting tot duurzaamheidsrapportering, maar krijgen steeds meer verzoeken van hun zakenpartners.
Deze groep is overigens groter geworden. De zogenaamde „Omnibus I”-richtlijn heeft de drempels van de CSRD verhoogd: na die hervorming blijven alleen de ondernemingen verplicht die twee cumulatieve drempels overschrijden – meer dan 1 000 werknemers en meer dan € 450 miljoen netto-omzet. Veel ondernemingen die tot dan toe onder de regeling vielen, vallen dus buiten het verplichte toepassingsgebied en wenden zich tot een vrijwillige rapportering van het type VSME/VS. De vrijwillige standaard (VS) staat op zijn beurt open voor elke onderneming buiten het verplichte toepassingsgebied, zonder bovengrens qua omvang (artikel 2, lid 1, van de gedelegeerde verordening). De drempel van 1 000 werknemers bakent iets anders af: de ondernemingen die beschermd worden door het waardeketenplafond (artikel 1).
Weet u niet aan welke kant van de lijn u zich bevindt? Onze beslissingsboom „Valt mijn onderneming onder de VSME/VS?” helpt u met enkele vragen de knoop door te hakken.
Vrijwillig, niet verplicht: wat dat inhoudt
Laten we het duidelijk zeggen: op 8 november 2026 verplicht niets een kmo om een VSME/VS-rapport op te stellen. Er bestaat:
- geen enkele sanctie bij niet-publicatie;
- geen enkele verplichte neerlegging bij een register of een overheidsinstantie;
- geen enkele wettelijke termijn die moet worden nageleefd.
Dit vrijwillige karakter is de belangrijkste bron van verwarring. Want „juridisch vrijwillig” betekent niet „in de praktijk facultatief”. Een opdrachtgever die onder de CSRD valt, kan een verzoek om ESG-informatie in zijn aankoopproces opnemen; een bank kan het in een kredietdossier verwerken. De VSME/VS wordt dan een middel om op gestandaardiseerde wijze te antwoorden, in plaats van voor elke gesprekspartner een andere vragenlijst in te vullen. We gaan dieper in op deze nuance in het artikel „Is de VSME/VS verplicht?”.
De structuur van de standaard: basismodule (B1 tot B11) en uitgebreide module (C1 tot C9)
De VSME/VS bestaat uit twee modules. Een onderneming past ofwel alleen de basismodule toe, ofwel de basismodule plus de uitgebreide module. De basismodule is een voorwaarde: men kan de uitgebreide module niet opstellen zonder de basismodule.
De basismodule, gemeenschappelijke basis voor alle ondernemingen die de VSME/VS toepassen
De basismodule omvat 11 te rapporteren informatie-elementen, genummerd van B1 tot en met B11. Dit is de gemeenschappelijke basis: elke onderneming die de VSME/VS toepast, rapporteert, ongeacht haar omvang, ten minste deze module. Hij bestrijkt de ESG-basisbeginselen, van de grondslag voor de opstelling van het verslag tot veroordelingen wegens corruptie, met daartussen energie, emissies, water, afval en personeelsbestand.
De basismodule is dus niet voorbehouden aan de kleinste structuren: hij vormt de gemeenschappelijke kern van alle ondernemingen die de standaard toepassen.
De uitgebreide module, die bovenop de basismodule komt
De uitgebreide module voegt 9 aanvullende openbaarmakingen toe, genummerd van C1 tot C9. Hij gaat dieper in op bepaalde onderwerpen die de meest veeleisende gesprekspartners verwachten – banken, investeerders, grote opdrachtgevers: strategie, emissiereductiedoelen en klimaattransitie, klimaatrisico’s, mensenrechten, aanvullende kenmerken van het personeelsbestand en de verhouding vrouwen/mannen in het bestuursorgaan.
Een belangrijke opmerking over de cijfers: EFRAG publiceert geen enkel officieel totaal aantal „datapunten”. De getallen die circuleren (56, 60, 147…) zijn tellingen door derden, die afhangen van de granulariteit in het digitale model en de XBRL-taxonomie. De enige verifieerbare structuur is deze: 11 openbaarmakingen B1 tot B11, 9 openbaarmakingen C1 tot C9. Om concreet tussen de twee modules te kiezen, kunt u onze methode voor de toepassing van de VSME/VS in kmo’s raadplegen.
Heeft u 10 werknemers of minder?
De gedelegeerde handeling van 3 juli 2026 verlicht de basismodule voor u: het energieverbruik en de broeikasgasemissies (B3), de wateronttrekking en het waterverbruik (B6), de toepassing van de beginselen van circulaire economie en de afvaltonnages (B7) worden facultatief — de tekst vermeldt ze als „vrijwillig voor ondernemingen met 10 werknemers of minder”. Dezelfde informatie valt ook buiten het waardeketenplafond: een opdrachtgever kan ze dus niet op die grond bij u opvragen.
Geen dubbele materialiteit en geen verplichte audit: het toepasselijkheidsbeginsel
De VSME/VS is ontworpen om toegankelijk te blijven voor een kmo. Hij onderscheidt zich op drie essentiële punten van de verplichte ESRS:
- Geen verplichte analyse van dubbele materialiteit. Waar de CSRD van grote ondernemingen verlangt dat zij zowel de impact van de onderneming op het milieu als het effect van duurzaamheidskwesties op haar financiën beoordelen, vereist de VSME/VS die oefening niet.
- Geen verplichte audit of verificatie door een derde voor een vrijwillig rapport. Een onderneming kan er niettemin voor kiezen haar rapport geloofwaardiger te laten maken; een accountant of een commissaris (wettelijke auditor) kan dan een vrijwillige assuranceopdracht aanbieden. We werken dit punt uit in de pijler „De VSME/VS, een opdracht voor accountantskantoren”.
- Het toepasselijkheidsbeginsel („indien van toepassing”). Informatie die geen betrekking heeft op de activiteit van de onderneming, hoeft niet kunstmatig te worden ingevuld. Het rapport weerspiegelt de werkelijkheid van de onderneming, zonder verzonnen gegevens of greenwashing.
Wat is de stand van zaken? De tekst is op 21 september 2026 bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560) en is sinds 24 september 2026 in werking; elke stap (toezending aan de Raad, recht van bezwaar, bekendmaking) is gedateerd op onze monitoring van de regelgeving.
VSME/VS en VS: twee verwante maar onderscheiden zaken
Dit is vandaag het punt dat de meeste verwarring zaait. Soms leest men dat „de VSME/VS is omgedoopt tot VS”. Op 8 november 2026 is die bewering voorbarig: het is beter te spreken van twee verwante maar onderscheiden zaken, waarvan de ene een voortzetting is van de andere.
VSME/VS: EFRAG-standaard onderschreven door Aanbeveling (EU) 2025/1710 van 30-07-2025
De VSME/VS zoals we hem vandaag kennen, is de door EFRAG opgestelde standaard die de Europese Commissie heeft onderschreven met Aanbeveling (EU) 2025/1710 van 30 juli 2025 (document C(2025) 4984 final). Een aanbeveling is een soft law-handeling: zij is niet bindend in de zin van artikel 288 VWEU. Zij nodigt de lidstaten en de marktdeelnemers uit om zich op de VSME/VS te baseren, maar legt hem niet op. Zij was de referentietekst voor de vrijwillige rapportering van kmo’s tot en met 23 september 2026: Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 van 3 juli 2026 vervangt haar, en overweging 5 daarvan bepaalt dat de aanbeveling vanaf de inwerkingtreding van die verordening – op 24 september 2026 – „zou moeten worden geacht geen rechtsgevolgen meer te hebben”. De ondernemingen die de VSME al toepassen, zullen vrijwel niets hoeven te veranderen: de wijzigingen aan de tekst zijn tot een minimum beperkt, juist om die continuïteit te waarborgen.
VS: vrijwillige standaard vastgesteld op 03-07-2026, bekendgemaakt in het PB op 21-09-2026, in werking sinds 24-09-2026
De vrijwillige standaard („VS”, voor voluntary standard) is de volgende stap. Na een openbare raadpleging van 6 mei tot 3 juni 2026 heeft de Europese Commissie op 3 juli 2026 een gedelegeerde handeling (C(2026) 5011) vastgesteld. Deze handeling is voor de toetsingsperiode (scrutiny) aan het Europees Parlement en de Raad toegezonden en vervolgens op 21 september 2026 in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt als Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560. Zij is sinds 24 september 2026 in werking (artikel 4); het waardeketenplafond dat zij vaststelt (artikel 3), is van toepassing op boekjaren die op of na 1 januari 2027 aanvangen.
Let op: de Europese teksten spreken van voluntary (reporting) standard en het dispositief van de gedelegeerde handeling definieert de afkorting niet. „VS” wordt niettemin voortaan gebruikt door EFRAG, door de Autorité des normes comptables (Franse autoriteit voor boekhoudnormen) en door het Portail RSE van het Franse ministerie van Economie, dat spreekt van „la VS (ex-VSME)”. We volgen elke stap van dit tijdpad, gedateerd en met bronvermelding, in onze regelgevingsmonitor VSME/VS en VS.
Wetgeving – stand per 8 november 2026
- VSME/VS: EFRAG-standaard overhandigd op 17-12-2024, onderschreven door Aanbeveling (EU) 2025/1710 van 30-07-2025. Soft law-tekst (niet bindend) die sinds 24-09-2026 geen rechtsgevolgen meer heeft; dat is de datum van inwerkingtreding van Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560, die haar vervangt (overweging 5).
- VS (vrijwillige standaard): gedelegeerde handeling C(2026) 5011, vastgesteld op 03-07-2026 en op 21-09-2026 in het PB bekendgemaakt als Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560. In werking sinds 24-09-2026; waardeketenplafond van toepassing op boekjaren die op of na 01-01-2027 aanvangen.
- CSRD-toepassingsgebied na Omnibus: verplichting voor ondernemingen met meer dan 1 000 werknemers en meer dan € 450 miljoen netto-omzet (Richtlijn (EU) 2026/470 van 24-02-2026, van toepassing op boekjaren die op of na 01-01-2027 aanvangen).
Waarom Europa een ESG-standaard voor kmo’s heeft gecreëerd
De VSME/VS is niet toevallig ontstaan. Hij beantwoordt aan een duidelijk vastgesteld domino-effect van de CSRD: toen grote ondernemingen verslag moesten uitbrengen over de duurzaamheid van hun volledige waardeketen, begonnen zij hun leveranciers te bevragen, ook micro-ondernemingen en kmo’s. Het resultaat: een wildgroei aan heterogene, tijdrovende en vaak overlappende ESG-vragenlijsten.
Om dit fenomeen in te dammen, heeft de Commissie EFRAG via het SME Relief Package van 12 september 2023 (mededeling COM(2023) 535 final) de opdracht gegeven een vrijwillige standaard specifiek voor kmo’s te ontwikkelen. Het idee: een enkele, evenredige standaard bieden die als gemeenschappelijk antwoord op al die verzoeken dient, en voorkomen dat elke kmo haar eigen rapportering opnieuw uitvindt. Dit mechanisme ligt ook ten grondslag aan het waardeketenplafond (value chain cap), dat begrenst wat een opdrachtgever bij een kleine partner kan opvragen.
Veelgestelde vragen over de VSME/VS-standaard
Is de VSME/VS verplicht?
Nee. Op 8 november 2026 is de VSME/VS een vrijwillige standaard: geen sanctie, geen verplichte neerlegging, geen wettelijke termijn. Hij kan in de praktijk echter noodzakelijk worden wanneer een klant, een bank of een aanbesteding ESG-informatie opvraagt.
Wie valt onder de VSME/VS?
Voornamelijk niet-beursgenoteerde kmo’s en micro-ondernemingen buiten het verplichte toepassingsgebied van de CSRD. Sinds de verhoging van de drempels door de Omnibus I-richtlijn vallen alleen ondernemingen met meer dan 1 000 werknemers en meer dan € 450 miljoen netto-omzet nog verplicht onder de CSRD; voor de andere geldt een vrijwillige aanpak.
Is een audit nodig voor een VSME/VS-rapport?
Nee, voor een VSME/VS-rapport is geen audit of verificatie door een derde verplicht. Een onderneming kan er niettemin voor kiezen haar rapport geloofwaardiger te maken met een vrijwillige assuranceopdracht, uitgevoerd door bijvoorbeeld een accountant of een commissaris (wettelijke auditor).
Verder lezen
- De VSME/VS-standaard toepassen in kmo’s en micro-ondernemingen: stapsgewijze methode – uw module kiezen, de gegevens B1 tot B11 verzamelen, uw bewijsdossier samenstellen.
- De VSME/VS tegenover andere referentiekaders – CSRD, ESRS, GRI, EcoVadis, ISO 26000, koolstofbalans.
- VSME/VS en de waardeketen – een ESG-vragenlijst van een klant beantwoorden en de value chain cap begrijpen.
- VSME/VS en financiering – wat banken en investeerders werkelijk vragen.
- Nieuws en regelgevingsmonitor VSME/VS en VS – Omnibus, gedelegeerde handeling, elk feit gedateerd en met bronvermelding.
Bronnen en verificatie — gecontroleerd op 8 november 2026
Elke regelgevende bewering op deze pagina is gecontroleerd aan de hand van de officiële tekst. Met de onderstaande verwijzingen kunt u dat zelf nagaan.
- Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 van de Commissie van 3 juli 2026 (vastgesteld onder referentie C(2026) 5011) „tot aanvulling van Richtlijn 2013/34/EU van het Europees Parlement en de Raad door het vaststellen van duurzaamheidsrapporteringsstandaarden voor vrijwillig gebruik door ondernemingen beschermd door het waardeketenplafond” — rechtsgrond: artikel 29 quater bis, lid 1, van Richtlijn 2013/34/EU. Bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (L-serie) op 21 september 2026, sinds 24 september 2026 in werking (artikel 4); artikel 3 (waardeketenplafond) is van toepassing op boekjaren die op of na 1 januari 2027 aanvangen. Officiële tekst op EUR-Lex · op 3 juli 2026 vastgestelde versie (pdf, Europese Commissie). Nuttige artikelen: 1 (definitie van het plafond); 2, lid 1 (wie de standaard mag toepassen); 3, lid 2 (het plafond omvat alleen de datapunten van bijlage II); 4 (inwerkingtreding); overweging 5 (einde van de rechtsgevolgen van de aanbeveling, boodschap aan financiers). Op 3 juli 2026 toegezonden aan het Parlement en de Raad (Raadsdocument 11697/26 van 9 juli 2026).
- Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1563 van de Commissie van 3 juli 2026 (vastgesteld onder referentie C(2026) 5010, herziening van de ESRS): vermindert het aantal verplichte datapunten met 61%. Bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie op 21 september 2026; treedt in werking op 10 november 2026 (artikel 3) en is van toepassing op boekjaren die op of na 1 januari 2027 aanvangen. Officiële tekst op EUR-Lex · vastgestelde versie (pdf, Europese Commissie).
- Aanbeveling (EU) 2025/1710 van 30 juli 2025 (onderschrijving van de VSME-standaard van EFRAG), PB van 5 augustus 2025 — tekst op EUR-Lex. Overweging 5 van Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 bepaalt dat de aanbeveling „zou moeten worden geacht geen rechtsgevolgen meer te hebben” vanaf de inwerkingtreding van die verordening, d.w.z. vanaf 24 september 2026.
- Richtlijn (EU) 2026/470 van 24 februari 2026 (Omnibus I), bekendgemaakt in het PB op 26 februari 2026, in werking getreden op 18 maart 2026 — tekst op EUR-Lex. Nationale omzetting uiterlijk op 19 maart 2027 verwacht.
- EFRAG — digitaal VSME/VS-sjabloon en XBRL-taxonomie, versie 2.0.0 van 4 november 2026 (opgesteld overeenkomstig de vrijwillige standaard (VS), Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560, bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie op 21 september 2026; zij vervangt versie 1.3.0 van 11 juni 2026, die EFRAG vraagt niet meer te gebruiken) — EFRAG-pagina.
Een vraag over het tijdpad? De voortgang van de teksten wordt, gedateerd, gevolgd op onze monitoring van de regelgeving.