Dit is de eerste vraag van bedrijfsleiders die horen over de Europese standaard voor duurzaamheidsrapportering voor kmo’s: is de VSME/VS verplicht? Het antwoord past in één woord – nee – maar achter dat woord schuilt een genuanceerdere werkelijkheid. Een standaard kan namelijk juridisch volledig vrijwillig zijn en in de praktijk toch moeilijk te vermijden worden. Dat is precies het geval met de VSME/VS. Laten we dus onderscheiden wat onder het recht valt en wat onder de druk van de markt.
Het korte antwoord: nee, de VSME/VS is niet verplicht
Op 8 november 2026 is geen enkele onderneming wettelijk verplicht een VSME/VS-rapport op te stellen. De standaard is ontwikkeld door EFRAG – de technische instantie die de Europese Commissie adviseert – en vervolgens bekrachtigd door Aanbeveling (EU) 2025/1710 van 30 juli 2025. Een aanbeveling behoort tot wat juristen soft law noemen: een niet-bindend instrument. Zij nodigt uit, moedigt aan en biedt een gemeenschappelijk kader, maar legt niets op en voorziet in geen enkele sanctie.
Daarvoor is de VSME/VS overigens ook ontstaan. Het mandaat aan EFRAG had tot doel niet-beursgenoteerde kleine en middelgrote ondernemingen – die buiten het toepassingsgebied van de CSRD vallen – een gestandaardiseerd en vereenvoudigd referentiekader te bieden, zodat zij gemakkelijker kunnen ingaan op de ESG-verzoeken die zij ontvangen, zonder de zware rapportering van grote ondernemingen te moeten dragen. Het gaat om een instrument dat ter beschikking wordt gesteld, niet om een extra verplichting.
‘Juridisch vrijwillig’: wat dat concreet betekent
Zeggen dat de VSME/VS vrijwillig is, is geen holle formule. Het heeft zeer concrete gevolgen:
- Geen sancties. Wie geen VSME/VS-rapport publiceert, riskeert geen boete, geen straf en geen ingebrekestelling.
- Geen verplichte neerlegging. Anders dan voor de jaarrekening bestaat er geen register of loket waar een VSME/VS-rapport moet worden neergelegd. U beslist zelf of u het opstelt, aan wie u het bezorgt en in welke vorm.
- Geen wettelijk verplichte audit. De VSME/VS vereist geen verificatie door een derde en geen dubbele materialiteit, anders dan het verplichte kader van de CSRD. Een vrijwillige beoordeling of assurance blijft mogelijk om de geloofwaardigheid van het rapport te versterken, maar dat is een keuze, geen verplichting.
- Ingebouwde modulariteit. U bent vrij zich te beperken tot de basismodule (de informatie B1 tot B11) of daar de uitgebreide module (C1 tot C9) aan toe te voegen. Dankzij het toepasselijkheidsbeginsel vult u alleen in wat werkelijk op u van toepassing is.
Wilt u in detail begrijpen wat de standaard inhoudt, hoe hij is opgebouwd en wat zijn status is? Raadpleeg dan onze referentiepagina: de VSME/VS-standaard uitgelegd voor kmo’s.
Waarom de VSME/VS vaak ‘feitelijk noodzakelijk’ wordt
Als de VSME/VS facultatief is, waarom gaan dan zoveel ondernemingen ermee aan de slag? Omdat de druk niet van de wet komt, maar van hun economische partners. Daar verandert juridische vrijwilligheid in feitelijke noodzaak.
De druk vanuit de waardeketen
De belangrijkste drijfveer zijn de opdrachtgevers. Grote groepen die onder de CSRD vallen, moeten rapporteren over de duurzaamheidsaspecten van hun waardeketen – ook over hun leveranciers. Concreet geven zij het verzoek door: ESG-vragenlijsten, clausules in aanbestedingen, voorwaarden voor opname als leverancier. Een kmo die leverancier van een grote klant wil blijven, heeft dan nauwelijks een keuze: zij moet gegevens aanleveren. De VSME/VS wordt hier een gemeenschappelijke taal die veel handiger is dan een veelheid aan uiteenlopende vragenlijsten.
De Europese wetgever heeft dat overigens voorzien. De Omnibus I-richtlijn voorziet in een begrenzingsmechanisme – het value chain cap of waardeketenplafond – dat de verzoeken die een opdrachtgever kan richten aan een partner met 1 000 werknemers of minder, moet beperken tot de inhoud van de vrijwillige standaard. Dit plafond zal pas volledig werken zodra de richtlijn is omgezet; het zou de kmo dan ook een middel moeten bieden om zich te beschermen tegen buitensporige verzoeken. We lichten dit mechanisme toe in ons dossier over de VSME/VS en de waardeketen.
Banken en investeerders
Financiering is de tweede hefboom. Banken en investeerders nemen steeds meer ESG-criteria op in de beoordeling van dossiers. In 2026 is echter voorzichtigheid geboden: Franse banken baseren zich nog grotendeels op hun eigen vragenlijsten, afgeleid van hun eigen regelgevingsverplichtingen. De VSME/VS is dus geen gevestigde eis van banken. Hij kan wel een handig gestandaardiseerd antwoord zijn, waardoor u niet voor elke gesprekspartner een ander formulier hoeft in te vullen.
Bewust gekozen of opgelegde vrijwilligheid?
Er moeten dus twee heel verschillende situaties worden onderscheiden. Enerzijds de onderneming die op eigen initiatief besluit haar duurzaamheidsaanpak te structureren: zij kiest de VSME/VS als kader, in haar eigen tempo, om haar engagementen in de verf te zetten. Anderzijds de onderneming die een vragenlijst van een strategische klant of een eis in een aanbesteding ontvangt: zij stelt een rapport op omdat zij daartoe wordt aangezet. In het eerste geval gaat het om volledig gekozen vrijwilligheid; in het tweede om opgelegde vrijwilligheid.
In beide gevallen blijft de juridische aard dezelfde – niets verplicht u er wettelijk toe. Het economische belang verschilt daarentegen fundamenteel. Plant u het traject vooraf, in plaats van het onder de tijdsdruk van een aanbesteding te ondergaan, dan verandert dat alles: u hebt de afbakening, de kwaliteit van de gegevens en de planning zelf in handen.
Verandert de ‘VS’-standaard iets?
Een actueel punt verdient verduidelijking, omdat het voor verwarring zorgt. De Europese Commissie heeft op 3 juli 2026 een gedelegeerde handeling (met referentie C(2026) 5011) vastgesteld over een vrijwillige standaard, die vaak kortweg ‘VS’ wordt genoemd. Deze tekst is op 21 september 2026 bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560) en is sinds 24 september 2026 in werking; het gebruik ervan blijft vrijwillig (artikel 2).
De VSME/VS (EFRAG-standaard, onderschreven door de aanbeveling van 2025) en de ‘VS’ (standaard vastgesteld bij gedelegeerde handeling in 2026, sinds 24 september 2026 in werking) zijn dus twee verwante maar verschillende instrumenten; het zou voorbarig zijn ze door elkaar te halen. Ze hebben wel één ding gemeen: in beide gevallen blijft de logica vrijwillig. De overstap van een aanbeveling naar een gedelegeerde handeling versterkt de officiële status van het referentiekader, zonder er een algemene verplichting voor kmo’s van te maken.
Twee data die u niet mag verwarren. De standaard wordt bruikbaar zodra hij in werking treedt, d.w.z. op de derde dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie (artikel 4). Het waardeketenplafond geldt daarentegen pas voor boekjaren die op of na 1 januari 2027 aanvangen (artikel 3). Met andere woorden: niets belet een kmo om de standaard al vóór 2027 toe te passen.
Waarom het onderwerp onvermijdelijk wordt: het Omnibus-effect
Een laatste element verklaart waarom de vraag ‘vrijwillig of verplicht’ centraal komt te staan. De Omnibus I-richtlijn – Richtlijn (EU) 2026/470 van 24 februari 2026 heeft de toegangsdrempel tot de CSRD verhoogd. Voortaan vallen alleen ondernemingen die twee cumulatieve drempels overschrijden – meer dan 1 000 werknemers EN meer dan € 450 miljoen netto-omzet – onder de verplichting (voor boekjaren die op of na 1 januari 2027 aanvangen).
Gevolg: zeer veel ondernemingen die dachten onder de CSRD te vallen, vallen er nu buiten. Maar hun klanten, banken en markten blijven wel ESG-gegevens vragen. Die ondernemingen stappen dan over op vrijwillige rapportering – en de VSME/VS dient zich aan als het meest voor de hand liggende antwoord. Daar zit de paradox: minder wettelijke verplichtingen, maar een feitelijke vraag die niet afneemt. Wilt u de VSME/VS precies situeren ten opzichte van de CSRD en andere kaders? Raadpleeg dan onze vergelijking van duurzaamheidskaders.
Samengevat
De VSME/VS is niet verplicht: geen enkele wet legt hem op en er staat geen sanctie op het ontbreken ervan. Maar hij wordt steeds meer noodzakelijk, omdat uw klanten, financiers en opdrachtgevers er wel een toegangsvoorwaarde van maken. Wie dit onderscheid begrijpt – juridisch vrijwillig, feitelijk vaak opgelegd – kan het onderwerp met een gerust gemoed aanpakken en ervoor kiezen er bewust mee aan de slag te gaan, in plaats van onder de druk van een deadline.
Bronnen en verificatie — gecontroleerd op 8 november 2026
Elke regelgevende bewering op deze pagina is gecontroleerd aan de hand van de officiële tekst. Met de onderstaande verwijzingen kunt u dat zelf nagaan.
- Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 van de Commissie van 3 juli 2026 (vastgesteld onder referentie C(2026) 5011) „tot aanvulling van Richtlijn 2013/34/EU van het Europees Parlement en de Raad door het vaststellen van duurzaamheidsrapporteringsstandaarden voor vrijwillig gebruik door ondernemingen beschermd door het waardeketenplafond” — rechtsgrond: artikel 29 quater bis, lid 1, van Richtlijn 2013/34/EU. Bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (L-serie) op 21 september 2026, sinds 24 september 2026 in werking (artikel 4); artikel 3 (waardeketenplafond) is van toepassing op boekjaren die op of na 1 januari 2027 aanvangen. Officiële tekst op EUR-Lex · op 3 juli 2026 vastgestelde versie (pdf, Europese Commissie). Nuttige artikelen: 1 (definitie van het plafond); 2, lid 1 (wie de standaard mag toepassen); 3, lid 2 (het plafond omvat alleen de datapunten van bijlage II); 4 (inwerkingtreding); overweging 5 (einde van de rechtsgevolgen van de aanbeveling, boodschap aan financiers). Op 3 juli 2026 toegezonden aan het Parlement en de Raad (Raadsdocument 11697/26 van 9 juli 2026).
- Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1563 van de Commissie van 3 juli 2026 (vastgesteld onder referentie C(2026) 5010, herziening van de ESRS): vermindert het aantal verplichte datapunten met 61%. Bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie op 21 september 2026; treedt in werking op 10 november 2026 (artikel 3) en is van toepassing op boekjaren die op of na 1 januari 2027 aanvangen. Officiële tekst op EUR-Lex · vastgestelde versie (pdf, Europese Commissie).
- Aanbeveling (EU) 2025/1710 van 30 juli 2025 (onderschrijving van de VSME-standaard van EFRAG), PB van 5 augustus 2025 — tekst op EUR-Lex. Overweging 5 van Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 bepaalt dat de aanbeveling „zou moeten worden geacht geen rechtsgevolgen meer te hebben” vanaf de inwerkingtreding van die verordening, d.w.z. vanaf 24 september 2026.
- Richtlijn (EU) 2026/470 van 24 februari 2026 (Omnibus I), bekendgemaakt in het PB op 26 februari 2026, in werking getreden op 18 maart 2026 — tekst op EUR-Lex. Nationale omzetting uiterlijk op 19 maart 2027 verwacht.
- EFRAG — digitaal VSME/VS-sjabloon en XBRL-taxonomie, versie 2.0.0 van 4 november 2026 (opgesteld overeenkomstig de vrijwillige standaard (VS), Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560, bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie op 21 september 2026; zij vervangt versie 1.3.0 van 11 juni 2026, die EFRAG vraagt niet meer te gebruiken) — EFRAG-pagina.
Een vraag over het tijdpad? De voortgang van de teksten wordt, gedateerd, gevolgd op onze monitoring van de regelgeving.
Leave a Reply