VSME/VS en CSRD: wat zijn de verschillen?

VSME/VS en CSRD komen vaak in hetzelfde gesprek ter sprake, zozeer dat ze met elkaar worden verward. Toch hebben deze twee Europese regelingen niet dezelfde juridische aard, niet dezelfde doelgroep en niet dezelfde omvang. De ene is een verplicht rapporteringskader voor grote ondernemingen; de andere, de VSME/VS, is een vrijwillige standaard die is ontworpen voor kmo’s die buiten dat toepassingsgebied blijven. Dit artikel zet de belangrijkste verschillen op een rij (stand per 8 november 2026).

In één zin: waarover gaat het?

De CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) is een Europese richtlijn die bepaalde ondernemingen verplicht een gedetailleerd duurzaamheidsverslag openbaar te maken volgens de ESRS-standaarden, met verificatie door een derde.

De VSME/VS (Voluntary Sustainability reporting standard for SMEs) is een vrijwillige standaard die door EFRAG is ontwikkeld, op 17 december 2024 aan de Europese Commissie is overhandigd en is onderschreven in Aanbeveling (EU) 2025/1710 van 30 juli 2025. Deze aanbeveling valt onder soft law: zij legt geen enkele verplichting op. De VSME/VS is gericht op niet-beursgenoteerde kmo’s en micro-ondernemingen die hun niet-financiële communicatie willen structureren zonder in het zware mechanisme van de CSRD te stappen.

Verschil nr. 1: verplichting tegenover vrijwilligheid

Dat is het fundamentele onderscheid. De CSRD verplicht ondernemingen binnen haar toepassingsgebied tot rapportering, met een wettelijk tijdschema en sancties bij niet-naleving. Aan de VSME/VS daarentegen zijn geen verplichting, geen sanctie en geen verplichte neerlegging verbonden. Een onderneming past hem toe omdat ze daartoe beslist – of, vaker, omdat een klant, een bank of een aanbesteding haar om ESG-gegevens vraagt en ze daar op gestandaardiseerde wijze op wil antwoorden.

Deze nuance verdient een nadere toelichting: juridisch „vrijwillig” betekent in de praktijk niet „facultatief”. We gaan dieper in op deze paradox in ons artikel over het vrijwillige karakter van de VSME/VS.

Verschil nr. 2: de doelgroep – grote onderneming tegenover kmo

De CSRD is gericht op grote ondernemingen. Sinds de zogenoemde Omnibus I-richtlijn – Richtlijn (EU) 2026/470 van 24 februari 2026 – is haar toepassingsgebied sterk ingeperkt. Voortaan valt een onderneming alleen onder de CSRD als zij twee cumulatieve drempels overschrijdt: meer dan 1 000 werknemers EN meer dan € 450 miljoen netto-omzet. Het gaat wel degelijk om een „EN”-logica, en niet om twee van de drie criteria. Deze nieuwe regels zijn van toepassing op boekjaren die op of na 1 januari 2027 aanvangen, met eerste verslagen in 2028.

De VSME/VS vult precies de ruimte die onder deze drempel vrij blijft: kmo’s en micro-ondernemingen die niet – of niet langer – onder de CSRD vallen, maar toch een gemeenschappelijke taal nodig hebben om over duurzaamheid te spreken.

Verschil nr. 3: door de verhoging van de drempels schuiven ondernemingen op naar vrijwillige rapportering

Dit punt wordt vaak over het hoofd gezien. Door de drempels te verhogen, brengt Omnibus I een groot aantal ondernemingen die meenden eronder te vallen buiten de CSRD. Volgens ramingen van de Commissie zou het effect neerkomen op ongeveer 80% minder ondernemingen in het verplichte toepassingsgebied.

Concreet kan een midcap die zich op de CSRD voorbereidde, buiten de verplichting komen te vallen, terwijl ze ESG-verzoeken blijft ontvangen van haar grote zakelijke klanten of haar banken. Voor deze ondernemingen wordt vrijwillige rapportering – de VSME/VS, en voortaan de vrijwillige standaard (VS), die sinds 24 september 2026 van kracht is (Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560) – een logisch antwoord. Meer over deze verschuiving leest u in onze opvolging van Omnibus en het regelgevingstijdschema.

Verschil nr. 4: dubbele materialiteit, aanwezig in de CSRD, afwezig in de VSME/VS

De CSRD berust op het beginsel van dubbele materialiteit: de onderneming moet zowel de impact van haar activiteiten op milieu en samenleving analyseren (impactmaterialiteit) als het effect van duurzaamheidskwesties op haar eigen financiële situatie (financiële materialiteit). Deze analyse is veeleisend en structureert het hele verslag.

De VSME/VS daarentegen vereist geen oefening inzake dubbele materialiteit. Hij werkt volgens een veel eenvoudigere logica, het zogenoemde toepasselijkheidsbeginsel („indien van toepassing”): de onderneming vult de informatie in die relevant is voor haar activiteiten, zonder een volledige materialiteitsmatrix op te stellen. Dat is een van de redenen waarom de VSME/VS toegankelijk blijft voor een kleine organisatie zonder eigen ESG-expertise: we beschrijven de te volgen aanpak in onze gids om de VSME/VS in een kmo toe te passen.

Let op: de ESRS zijn op dezelfde dag gewijzigd. Op 3 juli 2026 heeft de Commissie een tweede gedelegeerde handeling vastgesteld, C(2026) 5010, die de ESRS zelf vereenvoudigt – deze handeling, die op 21 september 2026 in het Publicatieblad van de Europese Unie is bekendgemaakt (Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1563), zal in werking treden op 10 november 2026 en zal van toepassing zijn op boekjaren die op of na 1 januari 2027 aanvangen: zij vermindert het aantal verplichte datapunten met 61%. De vergelijkingen hieronder betreffen dus een reeds vereenvoudigde ESRS-standaard – het verschil in lasten met de vrijwillige standaard blijft groot, maar wordt kleiner.

Nuance sinds de herziening van 3 juli 2026: de herziene ESRS behouden de dubbele materialiteit, maar staan uitdrukkelijk een benadering „van boven naar beneden” (top-down) toe, waardoor niet elke impact, elk risico en elke kans één voor één hoeft te worden beoordeeld. De oefening blijft afwezig in de vrijwillige standaard; het verschil in lasten wordt kleiner zonder te verdwijnen.

Verschil nr. 5: volledigheid en structuur

De CSRD steunt op de ESRS, een geheel van standaarden dat een zeer breed scala aan milieu-, sociale en governancethema’s bestrijkt, met een aanzienlijk detailniveau.

De VSME/VS is veel beknopter. Hij is opgebouwd rond twee blokken:

• een basismodule, bestaande uit de informatie B1 tot en met B11 (de gemeenschappelijke basis voor alle ondernemingen die de standaard toepassen);
• een uitgebreide module, bestaande uit de informatie C1 tot en met C9, die bovenop de basismodule komt voor ondernemingen die verder willen gaan.

EFRAG publiceert geen officiële telling van „datapunten” voor de VSME/VS: het belangrijkste is deze architectuur met twee modules te onthouden, die veel minder omvangrijk is dan de ESRS.

Niet te verwarren met de ESRS. Voor de herziene ESRS heeft EFRAG op 28 augustus 2026 een officiële lijst van datapunten gepubliceerd, met de mogelijkheid om tot 23 oktober 2026 fouten te melden. Die lijst betreft het referentiekader van de ondernemingen die onder de CSRD vallen, niet de vrijwillige standaard — zie onze opvolging van de regelgeving.

Verschil nr. 6: verificatie door een derde

De CSRD vereist een verplichte assurance van het verslag door een controleur (wettelijke auditor of onafhankelijke derde instantie). De VSME/VS daarentegen vereist geen verplichte audit. Een onderneming kan haar verslag echter vrijwillig geloofwaardiger laten maken, bijvoorbeeld via een beoordelingsopdracht door haar accountant – een facultatieve stap, maar nuttig tegenover een veeleisende partner.

Samenvattende tabel

Moet u zowel de VSME/VS als de CSRD toepassen?

Nee. De twee regelingen stapelen zich niet op: een onderneming die onder de CSRD valt, publiceert een ESRS-verslag en heeft de VSME/VS niet nodig. Een onderneming buiten het toepassingsgebied van de CSRD kan, als zij dat wenst, de VSME/VS toepassen om haar stakeholders te antwoorden. De vraag die u zich moet stellen is dus niet „welke van de twee?” maar „val ik onder de CSRD of niet?”.

Om de VSME/VS te situeren tegenover alle duurzaamheidskaders – ESRS, GRI, EcoVadis, ISO 26000 – en niet alleen tegenover de CSRD, leest u verder in onze volledige vergelijking van de rapporteringskaders. En om grondig te begrijpen wat de standaard werkelijk is, hoe hij is opgebouwd en wat zijn status is, begint u met onze referentiepagina over de VSME/VS-standaard.

Bronnen en verificatie — gecontroleerd op 8 november 2026

Elke bewering over regelgeving op deze pagina is gecontroleerd aan de hand van de officiële tekst. Met de onderstaande verwijzingen kunt u dat zelf nagaan.

• Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 van de Commissie van 3 juli 2026 (vastgesteld onder referentie C(2026) 5011), „tot aanvulling van Richtlijn 2013/34/EU van het Europees Parlement en de Raad door het vaststellen van duurzaamheidsrapporteringsstandaarden voor vrijwillig gebruik door ondernemingen beschermd door het waardeketenplafond” — rechtsgrondslag: artikel 29 quater bis, lid 1, van Richtlijn 2013/34/EU. Bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (L-serie) op 21 september 2026, in werking sinds 24 september 2026 (artikel 4); artikel 3 ervan (waardeketenplafond) is van toepassing op boekjaren die op of na 1 januari 2027 aanvangen. Officiële tekst op EUR-Lex · versie vastgesteld op 3 juli 2026 (pdf, Europese Commissie). Relevante artikelen: 1 (definitie van het plafond), 2, lid 1 (wie de standaard kan toepassen), 3, lid 2 (het plafond omvat alleen de datapunten van bijlage II), 4 (inwerkingtreding), overweging 5 (einde van de rechtsgevolgen van de aanbeveling, boodschap aan financiers). Op 3 juli 2026 toegezonden aan het Parlement en de Raad (Raadsdocument 11697/26 van 9 juli 2026).
• Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1563 van de Commissie van 3 juli 2026 (vastgesteld onder referentie C(2026) 5010, herziening van de ESRS): vermindert het aantal verplichte datapunten met 61%. Bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie op 21 september 2026; treedt in werking op 10 november 2026 (artikel 3) en is van toepassing op boekjaren die op of na 1 januari 2027 aanvangen. Officiële tekst op EUR-Lex · vastgestelde versie (pdf, Europese Commissie).
• Aanbeveling (EU) 2025/1710 van 30 juli 2025 (onderschrijving van de VSME-standaard van EFRAG), PB van 5 augustus 2025 — tekst op EUR-Lex. Overweging 5 van Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 bepaalt dat de aanbeveling vanaf de inwerkingtreding van die verordening, d.w.z. op 24 september 2026, „zou moeten worden geacht geen rechtsgevolgen meer te hebben”.
• Richtlijn (EU) 2026/470 van 24 februari 2026 (Omnibus I), bekendgemaakt in het PB op 26 februari 2026, in werking getreden op 18 maart 2026 — tekst op EUR-Lex. Nationale omzetting uiterlijk op 19 maart 2027 verwacht.
• EFRAG — digitaal VSME/VS-sjabloon en XBRL-taxonomie, versie 2.0.0 van 4 november 2026 (opgesteld overeenkomstig de vrijwillige standaard (VS), Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560, op 21 september 2026 bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie; deze versie vervangt versie 1.3.0 van 11 juni 2026, die EFRAG vraagt niet meer te gebruiken) — pagina van EFRAG.
• EFRAG — „2026 Draft List of Datapoints for Revised ESRS”, gepubliceerd op 28 augustus 2026: beoordeling op kennelijke fouten (fatal flaw) open tot 23 oktober 2026, definitieve versie verwacht tegen eind 2026. De lijst heeft betrekking op de herziene ESRS die de Commissie in juli 2026 heeft vastgesteld, niet op de VSME/VS — aankondiging van EFRAG (geraadpleegd op 1 september 2026).

Een vraag over het tijdpad? De voortgang van de teksten wordt gedateerd bijgehouden in onze regelgevingsmonitor.