Czy standard VSME/VS jest obowiązkowy? Co naprawdę oznacza „dobrowolny”

To pierwsze pytanie, jakie zadają sobie osoby zarządzające firmami, gdy słyszą o europejskim standardzie sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju dla MŚP: czy standard VSME/VS jest obowiązkowy? Odpowiedź mieści się w jednym słowie – nie – ale za tym słowem kryje się bardziej złożona rzeczywistość. Standard może bowiem być w pełni dobrowolny w świetle prawa, a jednocześnie w praktyce stać się trudny do uniknięcia. Tak właśnie jest w przypadku standardu VSME/VS. Oddzielmy zatem to, co wynika z prawa, od tego, co wynika z presji rynku.

Krótka odpowiedź: nie, standard VSME/VS nie jest obowiązkowy

Na dzień 8 listopada 2026 r. żadna jednostka nie jest prawnie zobowiązana do sporządzania sprawozdania zgodnego ze standardem VSME/VS. Standard został opracowany przez EFRAG – organ techniczny doradzający Komisji Europejskiej – a następnie przyjęty na podstawie zalecenia Komisji (UE) 2025/1710 z dnia 30 lipca 2025 r. Zalecenie należy zaś do tego, co prawnicy nazywają soft law: jest instrumentem niewiążącym. Zachęca, wspiera, proponuje wspólne ramy, ale niczego nie narzuca i nie przewiduje żadnych sankcji.

Standard VSME/VS powstał zresztą właśnie w tym celu. Mandat powierzony EFRAG miał zapewnić małym i średnim jednostkom nienotowanym na rynku regulowanym – tym, które znajdują się poza zakresem CSRD – ustandaryzowane i uproszczone ramy, aby ułatwić im odpowiadanie na otrzymywane zapytania dotyczące ESG, bez ponoszenia ciężaru sprawozdawczości dużych jednostek. Jest to narzędzie oddane do dyspozycji, a nie kolejne obciążenie.

„Dobrowolny w świetle prawa”: co to oznacza w praktyce

Stwierdzenie, że standard VSME/VS jest dobrowolny, nie jest pustym frazesem. Pociąga ono za sobą bardzo konkretne konsekwencje:

• Brak sankcji. Niepublikowanie sprawozdania VSME/VS nie wiąże się z żadną grzywną, karą ani formalnym wezwaniem.
• Brak obowiązku złożenia. W przeciwieństwie do rocznych sprawozdań finansowych nie istnieje rejestr ani punkt, w którym należałoby złożyć sprawozdanie VSME/VS. To Państwo decydują, czy je sporządzić, komu je przekazać i w jakiej formie.
• Brak ustawowego obowiązku atestacji. Standard VSME/VS nie wymaga weryfikacji przez stronę trzecią ani analizy podwójnej istotności, w przeciwieństwie do obowiązkowych ram CSRD. Dobrowolny przegląd lub dobrowolna atestacja pozostają możliwe w celu zwiększenia wiarygodności sprawozdania, ale jest to wybór, a nie obowiązek.
• Wbudowana modułowość. Mogą Państwo ograniczyć się do modułu podstawowego (ujawnienia B1–B11) lub uzupełnić go o moduł kompleksowy (C1–C9). Zasada „jeżeli dotyczy” pozwala ujawniać wyłącznie informacje, które rzeczywiście Państwa dotyczą.

Aby szczegółowo zrozumieć, co obejmuje standard, jaka jest jego struktura i jaki ma status, zapraszamy na naszą stronę referencyjną: standard VSME/VS wyjaśniony dla MŚP.

Dlaczego standard VSME/VS często staje się „niezbędny w praktyce”

Skoro standard VSME/VS jest fakultatywny, dlaczego tak wiele jednostek zaczyna go stosować? Ponieważ presja nie wynika z prawa, lecz ze strony ich partnerów gospodarczych. Właśnie w tym miejscu dobrowolność w świetle prawa przekształca się w faktyczną konieczność.

Presja łańcucha wartości

Główną siłą napędową są zleceniodawcy. Duże grupy objęte CSRD muszą raportować kwestie zrównoważonego rozwoju w swoim łańcuchu wartości – w tym w odniesieniu do swoich dostawców. W praktyce przenoszą te wymagania dalej: kwestionariusze ESG, klauzule przetargowe, wymogi kwalifikacji dostawców. MŚP, które chce pozostać dostawcą dużego klienta, nie ma wówczas większego wyboru: musi dostarczyć dane. Standard VSME/VS staje się tu wspólnym językiem, znacznie wygodniejszym niż mnóstwo niejednorodnych kwestionariuszy.

Prawodawca unijny zresztą to przewidział. Dyrektywa Omnibus I przewiduje mechanizm ograniczający – value chain cap, tj. limit informacji z łańcucha wartości – mający na celu ograniczenie żądań informacji, które zleceniodawca może kierować do partnera zatrudniającego nie więcej niż 1 000 pracowników, do zakresu dobrowolnego standardu. Limit ten zacznie w pełni działać po transpozycji dyrektywy; powinien wówczas zapewnić również MŚP środek ochrony przed nadmiernymi żądaniami. Szczegółowo opisujemy ten mechanizm w naszym opracowaniu poświęconym standardowi VSME/VS i łańcuchowi wartości.

Banki i inwestorzy

Drugą dźwignią jest finansowanie. Banki i inwestorzy w coraz większym stopniu uwzględniają kryteria ESG przy rozpatrywaniu wniosków. W 2026 r. należy jednak zachować ostrożność: francuskie banki nadal w dużej mierze opierają się na własnych kwestionariuszach, wynikających z ich obowiązków regulacyjnych. Standard VSME/VS nie jest zatem utrwalonym wymogiem bankowym. Może jednak stanowić wygodną ustandaryzowaną odpowiedź, która pozwala uniknąć wypełniania innego formularza dla każdej instytucji.

Dobrowolność z wyboru czy dobrowolność wymuszona?

Należy zatem rozróżnić dwie bardzo różne sytuacje. Z jednej strony jednostka, która z własnej inicjatywy postanawia uporządkować swoje działania w zakresie zrównoważonego rozwoju: wybiera standard VSME/VS jako ramy, we własnym tempie, aby wyeksponować swoje zaangażowanie w zrównoważony rozwój. Z drugiej strony jednostka, która otrzymuje kwestionariusz od strategicznego klienta lub wymóg w przetargu: sporządza sprawozdanie, ponieważ jest do tego skłaniana. Pierwszy przypadek to dobrowolność w pełni wybrana; drugi – dobrowolność wymuszona.

W obu przypadkach charakter prawny pozostaje ten sam – nic nie zobowiązuje Państwa do tego prawnie. Natomiast stawka ekonomiczna jest zasadniczo odmienna. Przygotowanie się z wyprzedzeniem, zamiast działania pod presją terminu przetargu, zmienia wszystko: to Państwo kontrolują zakres, jakość danych i harmonogram.

Czy standard „VS” coś zmienia?

Jedna z bieżących kwestii wymaga wyjaśnienia, ponieważ jest źródłem nieporozumień. Komisja Europejska przyjęła w dniu 3 lipca 2026 r. akt delegowany (o sygnaturze C(2026) 5011) dotyczący dobrowolnego standardu, często określanego skrótem „VS”. Akt ten, opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 21 września 2026 r. (rozporządzenie delegowane (UE) 2026/1560), obowiązuje od dnia 24 września 2026 r.; jego stosowanie pozostaje dobrowolne (art. 2).

Standard VSME/VS (standard EFRAG przyjęty na podstawie zalecenia z 2025 r.) oraz „VS” (standard przyjęty w drodze aktu delegowanego w 2026 r., obowiązujący od dnia 24 września 2026 r.) są zatem dwoma powiązanymi, lecz odrębnymi instrumentami, których utożsamianie byłoby przedwczesne. Mają jednak jedną cechę wspólną: w obu przypadkach logika pozostaje dobrowolna. Przejście od zalecenia do aktu delegowanego wzmacnia oficjalny status tych ram, nie czyniąc z nich jednak ogólnego obowiązku dla MŚP.

Dwie daty, których nie należy mylić. Standard można stosować od dnia jego wejścia w życie, tj. od trzeciego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (art. 4). Natomiast limit informacji z łańcucha wartości ma zastosowanie wyłącznie do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 1 stycznia 2027 r. lub po tej dacie (art. 3). Innymi słowy: nic nie stoi na przeszkodzie, aby MŚP stosowało standard przed 2027 r.

Co sprawia, że temat jest nieunikniony: efekt dyrektywy Omnibus

Ostatni element wyjaśnia, dlaczego pytanie „dobrowolny czy obowiązkowy” staje się kluczowe. Dyrektywa Omnibus I – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/470 z dnia 24 lutego 2026 r. – podniosła próg objęcia CSRD. Obecnie obowiązek dotyczy wyłącznie jednostek przekraczających dwa łączne progi – ponad 1 000 pracowników ORAZ ponad 450 mln EUR przychodów netto ze sprzedaży (w odniesieniu do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 1 stycznia 2027 r. lub po tej dacie).

Konsekwencja: bardzo wiele jednostek, które sądziły, że będą objęte CSRD, wychodzi poza jej zakres. Ich klienci, banki i rynki nadal jednak domagają się danych ESG. Jednostki te zwracają się więc ku dobrowolnej sprawozdawczości – a standard VSME/VS jawi się jako najbardziej naturalna odpowiedź. Na tym polega paradoks: mniej obowiązków prawnych, ale faktyczne zapotrzebowanie, które nie słabnie. Aby precyzyjnie umiejscowić standard VSME/VS względem CSRD i innych ram, zob. nasze porównanie ram sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju.

Podsumowanie

Standard VSME/VS nie jest obowiązkowy: żaden przepis prawa go nie narzuca, a jego brak nie wiąże się z żadną sankcją. Jest jednak coraz bardziej niezbędny, ponieważ Państwa klienci, podmioty finansujące i zleceniodawcy czynią z niego warunek dostępu. Zrozumienie tego rozróżnienia – dobrowolny w świetle prawa, często wymuszony w praktyce – jest kluczem do spokojnego podejścia do tematu oraz do podjęcia decyzji o zaangażowaniu się z wyboru, a nie pod presją terminu.

Źródła i weryfikacja — zweryfikowano w dniu 8 listopada 2026 r.

Każde stwierdzenie dotyczące przepisów na tej stronie zostało sprawdzone w tekście urzędowym. Poniższe odesłania pozwalają Ci samodzielnie to zweryfikować.

• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/1560 z dnia 3 lipca 2026 r. (przyjęte pod sygnaturą C(2026) 5011) „uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE przez ustanowienie standardów sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju do dobrowolnego stosowania przez jednostki chronione w ramach limitu informacji z łańcucha wartości” — podstawa prawna: art. 29ca ust. 1 dyrektywy 2013/34/UE. Opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE (seria L) w dniu 21 września 2026 r., obowiązuje od dnia 24 września 2026 r. (art. 4); jego art. 3 (limit informacji z łańcucha wartości) ma zastosowanie do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 1 stycznia 2027 r. lub po tej dacie. Tekst urzędowy w EUR-Lex · wersja przyjęta w dniu 3 lipca 2026 r. (PDF, Komisja Europejska). Przydatne przepisy: art. 1 (definicja limitu), art. 2 ust. 1 (kto może stosować standard), art. 3 ust. 2 (limit obejmuje wyłącznie punkty danych z załącznika II), art. 4 (wejście w życie), motyw 5 (ustanie skutków prawnych zalecenia, przesłanie dla podmiotów finansujących). Przekazane Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w dniu 3 lipca 2026 r. (dokument Rady 11697/26 z dnia 9 lipca 2026 r.).
• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/1563 z dnia 3 lipca 2026 r. (przyjęte pod sygnaturą C(2026) 5010, przegląd ESRS): zmniejsza o 61% liczbę obowiązkowych punktów danych. Opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 21 września 2026 r.; wchodzi w życie w dniu 10 listopada 2026 r. (art. 3) i ma zastosowanie do lat obrotowych rozpoczynających się w dniu 1 stycznia 2027 r. lub po tej dacie. Tekst urzędowy w EUR-Lex · wersja przyjęta (PDF, Komisja Europejska).
• Zalecenie Komisji (UE) 2025/1710 z dnia 30 lipca 2025 r. (zatwierdzenie standardu VSME opracowanego przez EFRAG), Dziennik Urzędowy UE z dnia 5 sierpnia 2025 r. — tekst w EUR-Lex. Motyw 5 rozporządzenia delegowanego (UE) 2026/1560 przewiduje, że zalecenie to „powinno być uznawane za niewywołujące już skutków prawnych” od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. od dnia 24 września 2026 r.
• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/470 z dnia 24 lutego 2026 r. (Omnibus I), opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 26 lutego 2026 r., weszła w życie w dniu 18 marca 2026 r. — tekst w EUR-Lex. Transpozycja do prawa krajowego oczekiwana najpóźniej do dnia 19 marca 2027 r.
• EFRAG — cyfrowy szablon VSME/VS i taksonomia XBRL, wersja 2.0.0 z dnia 4 listopada 2026 r. (opracowana zgodnie z dobrowolnym standardem (VS), tj. rozporządzeniem delegowanym (UE) 2026/1560 opublikowanym w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 21 września 2026 r.; zastępuje wersję 1.3.0 z dnia 11 czerwca 2026 r., której EFRAG zaleca już nie używać) — strona EFRAG.

Pytanie o harmonogram? Postęp prac nad przepisami śledzimy, z podaniem dat, w naszym monitoringu regulacyjnym.